Félicien Rops en het japonisme
In het Félicien Rops Museum in Namen loopt een opvallende thematentoonstelling: de invloed van Japan op de negentiende-eeuwse artistieke scène. In 1853 vatten schepen van de US Navy post voor de Japanse havens. Ze forceren Japan uit haar zelfgekozen isolement en dwingen het land te moderniseren. Met de handel komt ook de Japanse esthetiek naar Europa: l’art japonisant, le japonisme, les japonaiseries (als variant op chinoiseries) en … japoniaiseries, met een extra “i”, zoals in niaiseries, om Japanse troep of brol aan te duiden. Een bijkomende dimensie die Rops typeert.
Het japonisme doet rond 1865 zijn intrede in Parijs, en dus — het adagium “als het regent in Parijs, druppelt het in Brussel” indachtig — ook in ons land. Les XX en La Libre Esthétique absorberen het in hun kunstproductie, in de marge van het academisme. Elke kunstenaar heeft in zijn atelier wel een exemplaar van de Hokusai Manga, een verzameling tekeningen van Katsushika Hokusai over alle mogelijke thema’s: een onuitputtelijke bron van inspiratie. Ook de ukiyo-e-prenten circuleren bij verzamelaars.
Het Félicien Rops Museum heeft de invloed van het japonisme op Rops in de permanente tentoonstelling in de verf gezet, en daaraan gekoppeld een thematische tentoonstelling over de invloed van Japan op de tijdgenoten van Rops.
Rops en Alfred Stevens
Een invloedrijke tijdgenoot is Alfred Stevens. Hij omarmt het japonisme met volle teugen. Zijn burgerlijke modellen — bourgeoises die zich toiletteren in hun boudoir — zijn gegeerd bij de Parijse en Brusselse nieuwe elite. Zelf ziet Stevens de Japanse elementen die hij in alle details van kledij, decoratie en objecten toevoegt als een voorbeeld van moderne kunst. Het moet zijn goede vriend Rops danig op de zenuwen hebben gewerkt. Rops keert zich af van dit goedkope oriëntalisme dat in zijn ogen niets moderns en al helemaal niets authentieks heeft. Hij noemt het Japanse troep: japoniaiseries.
Rops was zelf gefascineerd door de Hokusai Manga en zal dat in tal van pastiches duidelijk maken. Hij kan het met humor imiteren als de beste. En maakt prenten om vrienden te plezieren. Maar hij neemt het japonisme van de Hokusai Manga en de ukiyo-e ook mee in zijn erotisch imaginair, zoals in zijn eigen bewerking van de Japanse fantasie van het vissersmeisje dat bevredigd wordt door een veelarmige inktvis. Een traditionele japanse mythe die het westen facineert. Het past als gegoten in de wereld van Rops. Daarnaast neemt hij ook subtiel veel andere elementen over die eerder de thematiek dan de esthetiek van Japan vertalen.
Het Rops Museum
In Namen, de hoofdstad van Wallonië en thuishaven van Rops, ligt het Rops Museum. Buiten elk academisme en buiten elke grote stroming heeft Félicien Rops (1833–1898) zijn stempel gedrukt op de moderne kunst van het fin de siècle. Sigmund Freud meende dat Rops in beelden uitdrukte wat hij zelf via de psychoanalyse in woorden trachtte te vatten: de rol van seks en erotiek in ons leven, de hypocrisie van religie en moraal, de impact van onze onbewuste driften, ….
Namen is dan misschien een kleine en fijne provinciestad, maar Rops en het Rops Museum openen een blik op de wijde wereld van het onderbewuste die het denken van de twintigste eeuw mee zal bepalen.
Met Japoniaiseries, fantaisies japonaises au temps de Félicien Rops toont het museum eens te meer dat het de tijdsgeest weet te vatten. Een tentoonstelling en bijhorende publicatie die passen in een reeks exposities, zoals Rops en de mensenrechten (in samenwerking met Amnesty International, 2019) of Le cercle de femmes peintres (1888–1893), een unieke artistieke kring van vrouwelijke pioniers in de schilderkunst van het fin de siècle (2024). De catalogi, verzorgd door Stichting Kunstboek, zijn niet alleen het bekijken, maar ook het lezen meer dan waard.
Johan Basiliades
Waar: Félicien Ropsmuseum, Rue Fumal 12, 5000 Namur. Op zaterdag is er elk uur 07 en 35 een trein vanuit Brussel centraal naar Namen. De rit duurt 1u15. Het museum is op 10 minuten wandelen van het station.
Wanneer: Zaterdag 14 februari 2026 van 14u00 tot 15u30
Prijs: € 12 / Ledentarief: € 8
Reserveringen: johan.basiliades@willemsfondsbrussel.be
