Over Ravel, Zweig, Rusland en Gaza.
Op zondag 15 februari 2026 wonen we een concert bij met piano en klavecimbel in Studio 4 van Flagey (zie programma onderaan). Muziek van François en Louis Couperin, Mozart én Le Tombeau de Couperin van Maurice Ravel. Een reis van de barok, via het classicisme, naar het impressionisme. Voor de leden van het Willemsfonds voorziet pianist en musicoloog Waldo Geuns opnieuw een inleiding. En om de zondag mooi in te zetten, zorgen we voor koffie en een koffiekoek.
Ravel, patriot?
Een woordje over Ravels ode aan Couperin. Hij componeerde Le Tombeau de Couperin tussen 1914 en 1918, tijdens de Eerste Wereldoorlog. De zes pianostukken (allen dansen) zijn een eerbetoon aan de grote Franse componisten – Couperin, Rameau, Lully – maar tegelijk opgedragen aan gesneuvelde kameraden.
Hoewel Ravel aanvankelijk werd afgekeurd voor legerdienst, meldde hij zich vrijwillig als vrachtwagenchauffeur. Le Tombeau de Couperin is dus tegelijk een ode aan de Franse muziek en een persoonlijk eerbetoon aan slachtoffers van de oorlog. Liet Ravel zich meeslepen in blind patriottisme? Absoluut niet.
De universele taal van de muziek
Terwijl Claude Debussy zijn brieven ondertekende met Claude de France en Camille Saint-Saëns in 1916 de Ligue Nationale pour la Défense de la Musique Française oprichtte – een oproep om Duitse en Oostenrijks-Hongaarse muziek te verbannen – nam Ravel afstand. Hij bewaarde het overzicht ver boven dit amalgaam.
Vanuit Verdun, waar hij de oorlogsgruwel van nabij meemaakte, weigerde hij de oproep van de Ligue te ondertekenen. In een brief schreef hij dat hij de nood aan actie begreep. Die dadendrang beantwoorde hij door dienst te nemen in het leger. Het bannen van muziek hoort daar niet bij. Ravel prees de muziek van Schönberg, ook al is hij Oostenrijker. Hij bewonderde net zo goed de Hongaarse saveur bij Bartók en Kodály. Hij deed dit ook al was dat gevaarlijk en verdacht in een tijd van oorlogskoorts.
Stefan Zweig en de oproep tot vriendschap
Ook de Oostenrijkse schrijver Stefan Zweig riep tijdens de oorlog in zijn brief Aan de vrienden in een vreemd land op om vriendschappen en culturele banden over grenzen heen niet op te geven. Kunst en cultuur moesten, juist wanneer de haat het hevigst woedde, de verbindende kracht bewaren.
De Franse pianist Bertrand Chamayou, befaamd voor zij uitvoeringen van Ravel, legde in een podcast van France Musique (Ravel, le Boléro de la vie) de link met vandaag: hoe gaan we om met Russische kunstenaars? Dat brengt me onvermijdelijk bij de recente beslissing van het Festival van Vlaanderen Gent om de Israëlische dirigent Lahav Shani uit het programma schrappen. Het bannen van stemmen die potentieel dialoog en vriendschap kunnen belichamen, lijkt een verkeerd antwoord op de waanzin van de oorlog in Gaza en de genocide. Een terechte bezorgdheid, maar een fout signaal onder druk van het ‘amalgaan’.
Zweig en Ravel
In de jaren dertig, vanuit zijn villa op de Kapuzinerberg in Salzburg, ontving Zweig schrijvers, musici en kunstenaars uit heel Europa. Daar gaf hij concreet vorm aan zijn oproep tot grensoverschrijdende vriendschap en cultuur. Een van zijn gasten was Maurice Ravel.
Terwijl Hitler in zijn Berghof op de Obersalzberg werkte aan de vergiftiging van Europa, bracht Zweig op de andere heuveltop een boodschap van dialoog en menselijkheid. Hoe graag hadden we die ontmoeting tussen Ravel en Zweig van dichtbij meegemaakt.
Programma
10u15: inleiding met koffie en koffiekoek door Waldo Geuns
11u00: Julien Libeer, piano & Korneel Bernolet, klavecimbel
Wolfgang Amadeus Mozart, Sonate voor piano vierhandig in D, KV 381
Louis Couperin, Prélude à l’imitation de Mr. Froberger
Maurice Ravel, Le tombeau de Couperin, M. 68 (selectie) — Miroirs, M. 43 (selectie)
Armand-Louis Couperin, L’Affligée
François Couperin, uit Quatrième Concert royal: Prélude & Forlane — Passacaille du Huitième Ordre — Le Rossignol en Amour & Le Rossignol vainqueur
Praktisch
Wanneer: Zondag 15 februari om 10u15
Waar: Flagey, Heilig Kruisplein, Elsene
Prijs: 20 euro voor leden / 25 euro voor niet-leden
Inschrijven via johan.basiliades@willemsfondsbrussel.be
