Midden jaren ’60 brak bij wapenfabriek FN Herstal een stevige staking uit. Die van de ‘vrouw-machines’. FN telde zo’n 13.000 werknemers. 3550 daarvan waren arbeidsters; 2000 werkten aan de machines. In gevaarlijke en vrij erbarmelijke omstandigheden. Het was ‘een strafkamp’ volgens sommigen. Maar vooral, de vrouwen kregen een pak minder betaald dan hun mannelijke collega’s. Zo’n 4,5 frank minder per uur. De staking zou 12 weken duren en beheerste de krantenpagina’s. Het werd voor de briljante juriste Éliane Vogel-Polsky (1926-2015) één van de grote drijfveren om in België én Europa te strijden voor gelijk loon en rechten voor vrouwen. Ze verzette eigenhandig een flink aantal bakens op dat vlak.
Éliane Vogel Polsky werd geboren in een joods-Russisch migrantengezin in Gent. In 1934 verhuisden de Polsky’s naar Brussel. Éliane ging er school lopen aan het Instituut Emile Jacqmain. Daar kreeg ze een bijzonder goede opleiding, voor die tijd. Voor WOII maakten namelijk slechts 15% van de Belgische meisjes hun hoger middelbaar onderwijs af… Als joodse dook ze tijdens de Tweede Wereldoorlog met een valse identiteit onder in een Luiks klooster. Na de oorlog begon ze aan een briljante academische en juridische carrière, aan de Facultés Saint-Louis en de ULB. Ze trouwde, kreeg drie kinderen en groeide intussen ook uit tot een internationaal erkend expert in het arbeidsrecht.
In het volle revolutionaire sixtiestijdperk wekte de staking bij FN Herstal haar aandacht. Vogel-Polsky schreef al jaren artikels en hield lezingen over artikel 119 van het Verdrag van Rome. Dat legde in Europa gelijk loon voor gelijk werk op. Maar vrijwel nergens in de nieuwe EU werd het artikel concreet toegepast… Dat zou Vogel-Polsky mee veranderen.
Als onderzoekster startte ze in 1970 een groot Europees onderzoek op naar de arbeidsomstandigheden en lonen van vrouwen. In samenwerking met de grootste vrouwenbladen van Europa kon ze twee jaar later aan miljoenen lezers de resultaten van het onderzoek voorleggen. In Vlaanderen gebeurde dat via Het Rijk der Vrouw, in Wallonië via Femmes d’Aujourd’hui. Het zorgde ervoor dat een groot deel van Europa zich ineens begon te realiseren dat er zoiets als een loonkloof bestond… ¹
Maar Vogel-Polsky deed meer. Als juriste bepleitte ze zelf jarenlang zaken rond arbeidsdiscriminatie tussen man en vrouw. Vooral de zaak van de 40-jarige Sabena-airhostess Gabrielle Defrenne zorgde voor veel ophef. Die moest op haar 40ste verplicht stoppen met werken. (Ook zwangere of gehuwde vrouwen werden als hostess ontslagen.) Mannelijk boordpersoneel mocht wel verder blijven werken. Vogel-Polsky trok met de zaak naar het Europees Hof van Justitie en wist, na een jarenlange procedure, haar slag thuis te halen en de discriminatie weg te werken ².
Voor Vogel-Polsky bleef het daar niet bij. In de decennia nadien bleef ze zich als experte in arbeids- en sociaal recht inzetten voor gelijke rechten voor mannen en vrouwen. Ze legde zo de basis voor Europese en Belgische wetgeving ³. In Jette wordt ze herdacht met een straat die haar naam kreeg. Maar het is vooral op de loonbrief van miljoenen vrouwen in Europa dat ze een impact heeft gehad…
— Kurt Deswert
¹ Eind jaren ’70 bedroeg het loonverschil tussen mannen en vrouwen in België (Groot-Brittanië en Duitsland) zo’n 29%. Vandaag volgens Statbel zo’n 0,7%, volgens het Instituut voor de Gelijkheid van Man en Vrouw zo’n 7,0%
² Sabena richtte vervolgens een ‘Esthetische Commissie op. Vrouwelijke stewardessen moesten voortaan om de 2 jaar voor die commissie verschijnen om te beoordelen of ze nog ‘over voldoende charme en een mooi voorkomen’ beschikten om verder te kunnen blijven werken als airhostess… Na kritiek werd de commisie na een paar jaar afgeschaft…
³ De Loontransparantienorm die recent voor enige ophef zorgde, is daar onder meer een uitloper van.
