In april 1943, midden in de Tweede Wereldoorlog, vertrekt vanuit de Dossinkazerne een trein met 1.631 mensen die gedeporteerd worden richting Auschwitz. Ter hoogte van Boortmeerbeek komt de trein onverwacht tot stilstand voor wat de machinist aanziet als een rood spoorlicht. In werkelijkheid is het een stormlantaarn met rood papier ervoor, geplaatst door drie jonge verzetslieden. Met een tang wrikken ze de zeventiende wagon open en maken zo twee ontsnappingen mogelijk. Uiteindelijk springen 236 mensen uit de trein. Dit is het verhaal van een van die drie jonge mannen: Youra Livchitz.
Youra Livchitz wordt op 30 september 1917 geboren in een Joodse familie in Kiev (Oekraïne). Na de scheiding van zijn ouders verhuist hij samen met zijn moeder Rachel en zijn oudere broer Alexandre verschillende keren, tot het gezin zich uiteindelijk in Brussel vestigt. Daar gaat hij naar school in het atheneum van Ukkel. Hij sluit er hechte vriendschappen met onder andere Robert Maistriau en Jean Franklemon, met wie hij later aan de Université libre de Bruxelles (ULB) gaat studeren én met wie hij de verzetsactie zal uitvoeren.
In 1935 schrijft Youra zich in aan de ULB om geneeskunde te studeren. Naast zijn studies engageert hij zich binnen de progressieve studentenbeweging. Hij organiseert activiteiten van de Studiekring Vrij Onderzoek en werkt mee aan het tijdschrift van die vereniging. Wanneer de ULB in november 1941 door de nazi’s wordt gesloten, zet hij zijn studies toch verder via de Centrale Examencommissie. In 1942 behaalt hij zijn artsendiploma, maar als Jood mag hij zijn beroep niet uitoefenen. Youra was fel gekant tegen het naziregime en raakte al vroeg betrokken bij het verzet.
Op 19 april 1943 spreken Youra, Jean en Robert af op het Meiserplein in Schaarbeek. Hun uitrusting is opvallend eenvoudig: een stormlantaarn met rood papier, drie tangen en één revolver. Met de fiets rijden ze naar Boortmeerbeek, waar het twintigste deportatiekonvooi vanuit de Dossinkazerne richting Auschwitz zal passeren.
De trein stopt door hun list met de stormlantaarn, en met een tang wrikken de drie de zeventiende wagon open, zodat de eerste zeventien gevangenen kunnen ontsnappen. Deze mensen kunnen terug naar Brussel keren door de tram te nemen. De trein rijdt verder zonder hen, maar door de verwarring die ontstaan was, gecombineerd met het gereedschap dat enkele gevangenen al vanuit de Dossinkazerne hadden meegesmokkeld, kunnen 236 mensen later op de reisweg nog ontsnappen. Niet iedereen overleeft de vlucht of blijft uit handen van de bezetter, maar 121 mensen weten definitief aan deportatie te ontsnappen.
Amper een maand later wordt Youra gearresteerd door de Gestapo, maar ook nu toont hij zijn vindingrijkheid. Hij overmeestert zijn bewaker, trekt diens uniform aan en wandelt zo het Gestapohoofdkwartier uit. Zijn vrijheid duurt echter niet lang. Op 26 juni wordt hij samen met zijn broer Alexandre opnieuw opgepakt wanneer ze België proberen te verlaten. Ze worden opgesloten in het Fort van Breendonk en later ter dood veroordeeld.
Alexandre wordt begin februari 1944 geëxecuteerd. Een week later, op 17 februari 1944, wordt ook Youra op de Nationale Schietbaan in Schaarbeek gefusilleerd. Enkele ogenblikken voor zijn executie schrijft Youra nog een afscheidsbrief aan zijn moeder Rachel. Daarin probeert hij niet zichzelf te troosten, maar vooral haar.
“Lieve mama, ik moet afscheid nemen, de tijd vliegt. Nogmaals, het zijn niet de laatste momenten die de moeilijkste geweest zullen zijn. Heb vertrouwen en moed in het leven, de tijd wist veel dingen uit. Denk eraan dat we aan het front stierven, denk aan alle families, denk aan alle moeders die getroffen zijn door de oorlog, een oorlog waarvan we dachten dat er eerder een einde aan zou komen. Je zoon houdt van je. Saps, Youra.”
Zijn woorden tonen dezelfde kalmte en moed die ook zijn verzetsdaad kenmerkten. Niet alleen tijdens de bevrijdingsactie, maar ook in zijn laatste uren bleef Youra Livchitz denken aan anderen.
— Lune Borloo
Lees verder
De volledige afscheidsbrief van Youra Livchitz kan je lezen op https://heldenvanhetverzet.be/artikels/afscheidsbrief-youra-livchitz
